What is Spirituality?


It may not be always true that in a conversation, both, the listener and the speaker conceive the words in the same way. This is more so when we speak about Spirituality.

When we use the word 'Spirituality' before a westerners, mostly they take it as something to do with the spirits of the dead.

Most people, when they use the word spirituality, they are not very clear about its meaning. Many even don't differentiate between Religion and Spirituality. Both the words are used interchangeably. While the fact remains that it is possible that a person can be Religious but not spiritual at all; a truly Spiritual person can never be Religious any more. We are so much conditioned to take the things as granted that we continue with such ambiguity for a very long time. ( Read here about difference between 'Religious' and 'Spiritual'.)

We have a number of scriptures discussing one or the other topic on spirituality. We, also have heaps of websites and blogs about spirituality. Even if we overlook the big junk of comments posted on such blogs, just for the sake of scoring points; simply appreciating the author; gossip like dialogues, we have considerable material published under the ambiguous label of Science of Spirituality.

I believe that unless we define or at least make out our understanding on what we mean when we use this term, how can we evaluate any concept, notion or principle dealing with spirituality?

I, therefore, searched on all the available sources to find if there is one with a substance that tries to discuss (if not define) ‘What is Spirituality?’

Through my blogs, comments and personal messages to other seekers and even Masters, I tried to seek opinion on ‘What is Spirituality?’ However, my efforts stood fruitless.


આદ્યાત્મ કે આદ્યાત્મિક વ્યક્તિ વિષે વાત કરીએ ત્યારે કહેનાર અને સાંભળનાર બંને ના મનમાં કોઈ સમાન અર્થ હશે તેવું માનવું એ સૌથી મોટો અનર્થ સાબિત થાય તેમ છે.

અંગ્રેજીમાં જ્યારે આદ્યાત્મ માટે 'spiritual' શબ્દનો પ્રયોગ કરીએ ત્યારે મોટાભાગના વિદેશીઓ તેને પ્રેત-વિદ્યા સાથે (spirit channeling) સાથે જોડે છે. ઘણાખરાને તો આધ્યાત્મિકતા ને ધાર્મિકતા વચ્ચે કોઈ ભેદ જાણતો જ નથી અને બંને શબ્દો એક બીજા ના પર્યાયવાચક હોય તેમ વાપરતા હોય છે. વ્યક્તિ ધાર્મિક હોય અને આધ્યાત્મિક હોય નહીં; ધાર્મિક હોય અને આદ્યાત્મિક પણ હોય તેવું બિલકુલ બની શકે છે..પરંતુ આદ્યાત્મિક વ્યક્તિ માટે ધાર્મિક હોવું જરૂરી નથી. ખરા અર્થમાં આદ્યાત્મિક બન્યા પછી ધાર્મિક રહી શકવું લગભગ અશક્ય બની જાય. એ વાત જુદી છે કે આખી જીન્દગી જેને વગર પ્રશ્ન કર્યે સ્વીકારી ને અપનાવ્યું હોય તેની આદત પડી ગઈ હોય તે જલ્દી છૂટે નહિ..! (આદ્યત્મિક - ધાર્મિક ના ભેદ વિષે અહીં વાંચો)

  • 'હું કોણ છુ ?' 
  • આ જગતમાં મારો જન્મ કેમ થયો છે?' 
  • જીવન નો ઉદ્દેશ્ય શું છે ?
  • સારું શું છે ને ખોટું શું છે તે જાણ્યા પછી પણ સારું કેમ અપનાવી શકાતું નથી અને ખોટું કેમ છોડી દઈ શકાતું નથી?' 
  • એક સુખ સગવડ માં જન્મે છે ને બીજો કેમ અભાવમાં જન્મે છે ?
  • એક પ્રમાણિક રહી પુરુષાર્થ કરે તોય દુખી હોય અને બીજો ભ્રષ્ટાચારમાં સતત લિપ્ત રહેતો હોય તોય સમૃદ્ધિમાં આળોટતો હોય - એવું કેમ બને છે?
  • કોઈની સાથે સાવ સરળ રહીએ તોય કેમ મિત્રતા થતી નથી અને કોઈની ઉપર વગર કારણે હેત કેમ થઇ આવે છે ?
  • મૃત્યુ પછી શું થાય છે ?
  • સ્વર્ગ અને નરક જેવું કાંઈ હશે કે કેમ?
  • દેખીતિ રીતે કાંઈ કર્યું હોય નહીં અને છતાં કેમ જાત જાતની આધી, વ્યાધી, ઉપાધિઓ આપણો છેડો છોડતી નથી ?
આવા બધા પ્રશ્નો ના જવાબ શોધવામાં જ્યારે આપણો પનો ટૂંકો પડે, શાળા કોલેજ માં ભણેલ વિષયોનું કોઈ ચેપ્ટર કામમાં આવે નહિ - ત્યારે જે જ્ઞાન નો આશરો લેવો પડે તેનું નામ છે 'આદ્યાત્મ'


preface