અધ્યાય: આઠમો

અક્ષરબ્રહ્મયોગ - યોગીનો દેહત્યાગ

અર્જુન બોલ્યા:

શું તે બ્રહ્મ? શું અધ્યાત્મ? શું કર્મ, પુરુષોત્તમ ?
અધિભૂત  એ શાને ? શું, વળી, અધિદૈવ છે ? ૧/૮

અધિયજ્ઞ અહીં દેહે કોણ ને કેમ છે રહ્યો ?
તમને અંતવેળાએ કેમ જાણવા ?
૨/૮

શ્રીભગવાન બોલ્યા:

અક્ષર તે પરબ્રહ્મ, અધ્યાત્મ તો સ્વભાવ જે;
ભૂતો સૌ ઊપજાવે તે વિસર્ગ કર્મ જાણવું.
૩/૮

ક્ષર ને જીવના ભાવો અધિભૂતાઅધિદૈવ તે;
અધિયજ્ઞ હું પોતે જ દેહીના દેહમાં અહીં.
4

મ’ને જ સ્મરતો અંતે છોડી જાય શરીર જે,
મારો જ ભાવ તે પામે, તેમાં સંશય ના કશો. ૫/૮

જે જેયે સ્મરતો ભાવ છોડી જાય શરીરને,
તેને તેને જ તે પામે સદા તે ભાવથી ભર્યો. ૬/૮

માટે અખંડ તું મારી સ્મૃતિને રાખતો લડ;
મનબુદ્ધિ મ’ને અર્પ્યે મ’ને નિ:શંક પામશે. ૭/૮

અભ્યાસ યોગમાં યુક્ત મન બીજે ભમે નહીં,
અખંડચિંતને પામે પરંપુરુષ દિવ્ય તે.
૮/૮

પુરાણ,સર્વજ્ઞ, જગન્નિયંતા,

સૂક્ષ્માતિસૂક્ષ્મ સહુના વિધાતા;

આદિત્યવર્ણ, તમથીય પાર,

અચિંત્યરૂપ સ્મરતો સદા જે.
૯/૮


પ્રયાણકાળે સ્થિર ચિત્ત રાખી,

લૈ ભક્તિ સાથે બલ યોગનું યે;

ભવાં વચે પ્રાણ સુરીત આણી,

યોગી પરંપુરુષ દિવ્ય પામે.
૧૦/૮


જેને કહે ‘અક્ષર’વેદવેત્તા,

જેમાં વિરગી યતિઓ પ્રવેશે;

જે કાજ રાખે વ્રત બ્રહ્મચર્ય,

કહું તને તે પદ સારરૂપે.
૧૧/૮


રોકીને ઇન્દ્રિય દ્વારો, રૂંધીને હૃદયે મન,
સ્થાપીને તાળવે પ્રાણ, રાખીને યોગ-ધારણા; ૧૨/૮
ૐ(3) એકક્ષરી બ્રહ્મ ઉચ્ચારી સ્મરતો મ’ને,
જે જાય દેહને છોડી, તે પામે છે પરંગતિ. ૧૩/૮

સતત એક ચિત્તે જે સદા સંભારતો મ’ને,
તે નિત્ય-યુક્ત યોગીને સે’જે હું પ્રાપ્ત થાઉં છું. ૧૪/૮


મ’ને પોંચી મહાત્માઓ, પામેલા શ્રેષ્ઠ સિદ્ધિને,
વિનાશી, દુ:ખનું ધામ, પુનરજ્ન્મ ધરે નહીં ૧૫/૮

બ્રહ્માના લોક પર્યંત આવાગમન સર્વને;
પરંતુ મુજને પામી પુનર્જન્મ રહે નહીં.
૧૬/૮

હજાર યુગનો દા’ડો હજાર યુગની નિશા;
બ્રહ્માનાદિનરાત્રીના વિદ્વાનો એમ જણતા. ૧૭/૮

અવ્યક્તથી બધી વ્યક્તિ નીકળે દિન ઊગતાં;
રાત્રી થતાં ફરી પામે તે જ અવ્યક્તમાં લય. ૧૮/૮

તે જ આ ભૂતનો સંઘ ઊઠી ઊઠી મટી જતો,
પરધીનપણે રાત્રે; નીકળે દિન ઊગતાં. ૧૯/૮

તે અવ્યક્ત થકી ઊંચો બીજો અવ્યક્તભાવ છે
તે શાશ્વત નહીં નાશે, ભૂતો સૌ નાશ પામતાં. ૨૦/૮

કહ્યો અક્ષર, અવ્યક્ત, કહી તેને પરંગતિ;
જે પામ્યે ન ફરે ફેરા, -તે મારું ધામ છે પરં. ૨૧/૮

પરં પુરુષ તે પ્રાપ્ત થાય અનન્ય ભક્તિથી-
જેના વિષે રહે ભૂતો, જેનો વિસ્તાઅર આ બધો ૨૨/૮

જે કાલે છોડતાં દેહ યોગી પાછા ફરે નહીં;
જે કાળે ફરે પાછા, તે કાળ કહું છું હવે.
૨૩/૮

અગ્નિજ્યોતે, દિને, શુકલે, છ માસે ઉત્તરાયણે,
તેમાં જે બ્રહ્મવેતાઓ જાય તે બ્રહ્મ પામતા. ૨૪/૮

ધુમાડે, રાત્રીએ, કૃષ્ણે , છ માસે ઉત્તરાયણે,
તેમાં યોગી ફરે પાછો પામીને ચંદ્રજ્યોતિને. ૨૫/૮

શુક્લ-કૃષ્ણ ગણી આ બે ગતિ વિશ્વે સનાતન;
એકથી થાય ના ફેરા, બીજીથી ફરતો વળી. ૨૬/૮

આવા બે માર્ગ જાણે તે યોગી મોહે પડે નહીં;
તે માટે તું સદાકાલ યોગયુક્ત બની રહે. ૨૭/૮

વેદો તણાં,યગ્ય-તપો તણાંયે,

દાનો તણાં પુણ્ય ફળો કહ્યાં જે;

તે સર્વ આ જ્ઞાન વડે વટાવી,

યોગી લહે આદિ મહાન ધામ. ૨૮/૮

શ્રીકૃષ્ણાર્જુન વચ્ચેના સંવાદનો ‘અક્ષરબ્રહ્મયોગ’ નામનો આઠમો અધ્યાય સંપૂર્ણ.