અધ્યાય સાતમો

જ્ઞાન-વિજ્ઞાન- યોગ

શ્રીભગવાન બોલ્યા :

આસક્ત મુજમાં, મારા અશ્રયે યોગ યોજતો,
જેમ સમગ્ર નિ:શંક મને જાણીશ, તે સૂણ. ૧/૭

વિજ્ઞાન સાથ આ જ્ઞાન સંપૂર્ણ કહું છું તને,
જે જાણ્યાથી પછી બીજું જગે ના જાણવું રહે. ૨/૭

હજારો માનવે કોક સિદ્ધિનો યત્ન આદરે;
ને સિદ્ધ યતિઓમાં'યે કો’ જ તત્ત્વે લહે મ’ને. ૩/૭

ભૂ,જળ,અગ્નિ, વા,વ્યોમ, મન, બુદ્ધિ,અહંકૃતિ
આ આઠ રૂપના ભેદે મારી પ્રકૃતિ છે રહી.
૪/૭

આ તો અપર, છે અન્ય પર પ્રકૃતિ તે થકી;
જીવરૂપ થઇ જેણે, જાણ, આ જગને ધર્યું. ૫/૭

આ બેથી સઘળાં ભૂતો ઊપજે એમ જાણજે;
આખા જગતનો, પાર્થ, હું જ ઉત્પત્તિ ને લય. ૬/૭

બીજું કોઇ નથી તત્ત્વ મારાથી પાર જે ગણો;
હું-માં આ સૌ પરોવાયું-દોરામાં મણકા સમું. ૭/૭

રસ હું જળમાંહી છું, પ્રભા છું સૂર્યચંદ્રમાં,
(ૐ)(3) વેદે, નભે શબ્દ, નરોમાં પુરુષાતન. ૮/૭

પવિત્ર ગંધ પૃથ્વીમાં, અગ્નિમાં હુ પ્રકાશ છું;
જીવન સર્વ ભૂતોમાં, તપસ્વીઓ વિષે તપ. ૯/૭

તું જાણ સર્વ ભૂતોનું, મ’ને બીજ સનાતન,
છું બુદ્ધિમામની બુદ્ધિ, તેજસ્વીઓનું તેજ છું. ૧૦/૭

કામ ને રાગથી મુક્ત બળ હું બળવાનનું;
ધર્મથી ન વિરોધી જે એવો છું કામ ભૂતમાં. ૧૧/૭

વળી સાત્ત્વિક જે ભાવો, રજ ને તમનાય જે,
મારા થકી જ તે જાણ, તેમાં હું,નહિ તે હું-માં. ૧૨/૭

આવા ત્રિગુણના ભાવે મોહેલું સર્વ આ જગત;
ઓળખેના મ’ને, જેછું તે સૌથી પાર અવ્યય. ૧૩/૭

દૈવી ગુણમયી મારી માયા આ અતિ દુસ્તાર;
મારે જ શરણે આવે, તે આ માયા તરી જતા. ૧૪/૭


મારે ન શરણે આવે પાપી, મૂઢ, નરાધમો,
માયાએ જ્ઞાન લૂંટેલા, આસુરી ભાવ સેવતા. ૧૫/૭
ચાર પ્રકારના ભક્તો પુણ્યશાળી ભજે મ’ને
આર્ત, જિજ્ઞાસુ, અર્થાર્થી,ચોથો જ્ઞાની, પરંતપ. ૧૬/૭

તેમાં જ્ઞાની,સદાયોગી, અનન્ય ભક્ત,શ્રેષ્ઠ છે
જ્ઞાનીને હું ઘ્ણો વા’લો, તેયે છે મુજને પ્રિય. ૧૭/૭

તે સૌ સંતજનો તોયે જ્ઞાની આત્મા જ છે મુજ
મારામાંતે રહ્યો યુક્ત, જેનાથી શ્રેષ્ઠ ના ગતિ. ૧૮/૭

ઘણાયે જન્મને અંતે જ્ઞાની લે શરણું મુજ;
’સર્વ આ બ્રહ્મ’ જાણે તે મહાત્મા અતિ દુર્લભ. ૧૯/૭

કામોએ જ્ઞાન લૂંટેલા ભજે તે અન્ય દેવતા
તે તે નિયમો રાખી—બાંધ્યા પ્રકૃતિએ નિજ. ૨૦/૭

ઇચ્છે જેરૂપમાં જે જે શ્રદ્ધાપૂર્વક પૂજવા,
તેની તેની હું તેવી જ દૃઢ શ્રદ્ધા કરાવું છું. ૨૧/૭


તેવી શ્રદ્ધા ભર્યો તેની વાંછતો તે પ્રસન્નતા;
તેનાથી મેળવે કામો, મેં જ નિર્માણ જે કર્યાં. ૨૨/૭

નાશવંત ફળો પામે જનો તે અલ્પબુદ્ધિના;
દેવોના ભક્ત દેવોને,મારા ભક્ત મ’ને મળે. ૨૩/૭

અવ્યક્ત તે થયો વ્યક્ત, માને મૂઢજનો મ’ને
ન જાણતા પરંભાવ, મારો અવ્યય ઉત્તમ. ૨૪/૭

ઢંકાયો યોગ-માયાએ ના હું પ્રગટ સર્વને;
આ મૂઢ લોક જાણેના, અજન્મા, અવ્યયી મ’ને ૨૫/૭

ભૂતો જે જે થયા પૂર્વે, આજે છે ને હવે થશે,
હું તો સર્વને જાણું,મ’ને કો જાણતું નથી. ૨૬/૭

રાગ ને દ્વેષથી ઊઠે દ્વંદ્વોનો મોહ ચિત્તમાં,
તેથી સંસારમાં સર્વે ભૂતોને મોહ થાય છે. ૨૭/૭

પણ જે પુણ્યશાળીનાં પાપકર્મ ગળી ગયાં,
તે દ્વંદ્વમોહ છૂટેલા મ’ને દૃઢ વ્રતે ભજે. ૨૮/૭

જે મારે આશ્રયે મંડે છૂટવા જન્મમૃત્યુથી,
બ્રહ્મ, સંપૂર્ણ અધ્યાત્મ, સર્વ કર્મેય તે લહે. ૨૯/૭

સાધિ ભૂતાધિદૈવે જે, સાધિ યજ્ઞે મ’ને લહે,
જાણે પ્રયાણ કાળેયે મને તે યુક્તચિત્તના. ૩૦/૭

શ્રીકૃષ્ણાર્જુન વચ્ચેના સંવાદનો ‘જ્ઞાન-વિજ્ઞાન-યોગ’ નામનો સાતમો અધ્યાય સંપૂર્ણ