આધ્યાય ૧૦
વિભૂતિ વર્ણન

શ્રી ભગવાન બોલ્યા :

ફરી સાંભળ આ મારું વેણ ઉત્તમ, અર્જુન,
જે કહું પ્રેમથી તારા હિતની કામના કરી.
૧/૧૦

મારા ઉદભવને જાણે ના દેવો કે મહર્ષિઓ ,
કેમ જે હું જ છું આદિ સૌ દેવો ને મહર્ષિનો.
૨/૧૦

જે જાણે હું અજન્મા છુ ને અનાદી, મહેશ્વર,
મોહ્હીન થયેલો તે છૂટે છે સર્વ પાપથી.
૩/૧૦

બુદ્ધિ, જ્ઞાન, ક્ષમા સત્ય અમોહ શાંતિ નિગ્રહ,
જન્મ મૃત્યુ સુખો દુ:ખો ભય નિર્ભયતા તથા.
૪/૧૦

અહિંસા સમતા તુષ્ટિ તાપ દાન યશાયશ,
હું થી જ ઊપજે ભાવો સૌ ભૂતોના જુદા જુદા.
૫/૧૦

પૂર્વે મહર્ષિઓ સાત, ચાર જે મનુઓ થયા,
જેમની આ પ્રજા લોકે જન્મ્યા સંકલ્પથી મુજ.
૬/૧૦

જે જાણે તત્ત્વથી આવા મારા યોગ-વિભૂતિને,
તે પામે યોગ અડગ, એમાં સંશય ના કશો.
૭/૧૦

હું જ છુ મૂળ સર્વેનું, પ્રવર્તે મુજથી બધું,
એવું જાણી મને જ્ઞાની ભજતા ભક્તિભાવથી.
૮/૧૦

ચિત્ત પ્રાણ હું માં પ્રોતા, બોધ દેતા પરસ્પર,
કે'તા મારી કથા નિત્ય સુખ સંતોષ પામતા.
૯/૧૦

એવા અખન્ડ્યોગીને ભજતા પ્રીતથી મ' ને,
આપું તે બુદ્ધિનો યોગ, જેથી આવી મળે મને.
૧૦/૧૦

રહેલો આત્મભાવે હું તેજસ્વી જ્ઞાનદીપ થી,
કરુણાભાવથી એના અજ્ઞાન તમ ને હણું.
૧૧/૧૦

અર્જુન બોલ્યા :

પરંબ્રહ્મ પરમધામ છો પવિત્ર તમે પરં,
આત્મા શાશ્વત ને દિવ્ય અજન્મા આદિને વિભુ.
૧૨/૧૦

વર્ણવે ઋષિઓ સર્વે તથા દેવર્ષિ નારદ,
અસિત, દેવલ વ્યાસ તમેયે મુજને કહો.
૧૩/૧૦

તે સર્વ માનું છુ સત્ય, જે તમે મુજને કહો;
તમારું રૂપ જાણે ના દેવો કે દાનવો, પ્રભુ !
૧૪/૧૦

તમે જ આપને આપે જાણતા, પુરુષોત્તમ !
ભૂતેશ ભૂત્કાર્તા હે દેવદેવ, જગત્પતે !
૧૫/૧૦

સંભળાવો મ'ને સર્વે દિવ્ય આત્માવિભૂતીઓ,
જે વિભૂતિ વડે આપ્યા આ બધા લોકને તમે.
૧૬/૧૦

યોગેશ ! તમને કેવા જાણું ચિંતનમાં સદા,
શા શા ભાવો વિષે મારે તમને ચિંતાવા ઘટે.
૧૭/૧૦

વિભૂતિયોગ વિસ્તારે ફરીથી નિજનો કહો,
સુણી નથી ધરાતો હું તમારા વચનામૃત.
૧૮/૧૦

શ્રી ભગવાન બોલ્યા :

ભલે, લે વર્ણવું મુખ્ય મારી દીવ્ય વિભૂતિઓ;
મારા વિસ્તારને કે'તા અંત કૈ આવશે નહિ.
૧૯/૧૦

હું જ આત્મા રહ્યો સર્વે ભૂતોના હૃદયો વિષે;
આદિ, મધ્ય તથા અંત, હું જ છું ભૂતમાત્રના.
૨૦/૧૦

આદીત્યોનો હું છું વિષ્ણુ સૂર્ય હું જ્યોતિઓ તણો
મરીચી મારુતોનો હું, નક્ષત્રોનો હું ચંદ્રમા
૨૧/૧૦
સામવેદ છું વેદોનો, દેવોનો ઇન્દ્રરાજ છું;
ચેતના સર્વ્ભૂતોની મન હું ઇન્દ્રિયો તણું
૨૨/૧૦

હું જ શંકર રુદ્રોનો, કુબેરે યક્ષરાક્ષસે;
વસુઓનો હું છુ અગ્નિ, મેરુ હું પર્વતો તણો.
૨૩/૧૦

પુરોહિતો તણો મુખ્ય મ'ને જાણ બૃહસ્પતિ,
સેનાનીઓ તણો સ્કંદ, પુષ્કરોનો હું સાગર.
૨૪/૧૦

ઓમ એકાક્ષર વાણીનો, મહર્ષિઓ તણો ભૃગુ;
જપયજ્ઞ હું યજ્ઞોનો, સ્થાવારોમાં હિમાલય.
૨૫/૧૦

પીંપળો સર્વે વૃક્ષોનો, દેવર્શીનો હું નારદ;
હું ગંધર્વે ચિત્રરથ, સિદ્ધે કપિલદેવ હું.
૨૬/૧૦

ઉચ્ચે:શ્રવા હું અશ્વોનો, અમૃતે ઊપજ્યો હતો;
ઐરાવત ગજોનો હું, નરોનો હું નરાધિપ.
૨૭/૧૦

આયુધોનું હું છુ વજ્ર, ગાયોની કામધેનું હું;
જન્મહેતું હું કંદર્પ, સર્પોનો છું હું વાસુકિ.
૨૮/૧૦

અનંત સર્વ નાગોનો, વરુણે યાદવો તણો;
પિત્રીનો અર્યમા હું છું, યમ સંયમકારનો.
૨૯/૧૦

પ્રહલ્લાદ સર્વ દૈત્યોનો, કાળ છું ઘડિયાળનો;
વનેચરો તણો સિંહ, પંખીઓનો ખગેશ્વર.
૩૦/૧૦

વાયુ હું વેગવાનોનો, રામ હું શસ્ત્રવાનનો;
સૌ મચ્છોનો મગર હું, ગંગાજી હું નદી તણી.
૩૧/૧૦

આદિ, મધ્ય તથા અંત હું સર્વે સૃષ્ટિઓ તણો;
અધ્યાત્મવિદ્યા વિદ્યાની, વાદ પ્રવચનો તણો.
૩૨/૧૦

અકાર અક્ષરોનો હું, સમાસોનો હું દ્વન્દ્વ છું ;
સ્રષ્ટા વિશ્વમુખી છું ને હું જ છુ કાળ અક્ષય.
૩૩/૧૦

મૃત્યુ હું સર્વનો હર્તા, હું ઉદ્ભવ ભવિષ્યનો,
સ્ત્રીની શ્રી,કિર્તીને વાણી, સ્મૃતિ પ્રજ્ઞા ધૃતિ ક્ષમા
૩૪/૧૦

સામોનો હું બૃહત્સામ, ગાયત્રી સર્વ છંદની;
માર્ગશીર્ષ હું માસોનો, ઋતુઓનો વસંત છું.
૩૫/૧૦

ઠગોની ધૃતવિદ્યા છું, તેજસ્વીઓનું તેજ છું;
સત્વવાનો તણું સત્વ, જય ને વ્યવસાય છુ.
૩૬/૧૦

હું વૃશણીનો વાસુદેવ, પાંડવોનો ધનંજય;
મુનિઓનો હું છું વ્યાસ, શુક્ર હું કવિઓ તણો.
૩૭/૧૦

દંડ હું દંડધારીનો, નીતિ હું જયવાંચ્છું ની;
હું છું મૌન જ ગુહ્યોનું, જ્ઞાનીઓનું છુ જ્ઞાન હું.
૩૮/૧૦

બીજ જે સર્વ ભૂતોનું, જાણજે તે'ય હું જ છું;
હું વિનાનું નથી લોકે કોઈ ભૂત ચરાચર.
૩૯/૧૦

ન આવે ગણતા છેડો મારી દિવ્ય વિભૂતિનો;
દીશામાત્ર કહ્યો મેં તો આ વિસ્તાર વિભૂતિનો.
૪૦/૧૦

જે કોઈ સત્ત્વમાં કાઇ લક્ષ્મી, વીર્ય વિભૂતિ વા,
જાણ તું સઘળું મારા તેજના અંશથી થયું .
૪૧/૧૦

અથવા લાભ શો તારે જાણી વિસ્તારથી ઘણા?
અંશ એક જ થી મારા આખું વિશ્વ ધરી રહ્યો.
૪૨/૧૦



શ્રીકૃષ્ણાર્જુન વચ્ચેના સંવાદનો’વિભૂતિ વર્ણન' નામનો દસમો અધ્યાય સંપૂર્ણ